Tasavvuf • Kelâm • Fıkıh

İmam Gazâlî

Hüccetü'l-İslâm (1058 – 1111)

İmam Gazali, İslam ilim ve düşünce tarihinin en etkili alimlerinden biridir. Tam adı Ebu Hamid Muhammed b. Muhammed el-Gazali’dir. 450/1058 yılında Horasan’ın Tus şehrinde dünyaya gelmiş, küçük yaşlardan itibaren ilme yönelmiş ve kısa sürede döneminin önde gelen ilim merkezlerinde yetişmiştir. Fıkıh, kelam, usul, mantık, felsefe, tasavvuf ve ahlak alanlarında derinleşmiş; güçlü zekası, keskin muhakemesi ve etkileyici üslubuyla yaşadığı asrın en büyük alimleri arasında yer almıştır.

Gazali, bir dönem Nizamiye Medresesi’nde ders vermiş, büyük bir şöhrete ulaşmış; ancak daha sonra ilmin, makamın ve zahiri başarının insan kalbinde meydana getirebileceği tehlikeleri bizzat yaşayarak derin bir iç muhasebeye yönelmiştir. Bu arayış onu, yalnızca bilginin değil, ihlasın, takvanın, kalp temizliğinin ve ahlaki olgunluğun da ilmin ayrılmaz bir parçası olduğu sonucuna ulaştırmıştır.

Onun en meşhur eseri olan İhyau Ulumiddin, İslam dünyasında asırlar boyunca büyük tesir bırakmış; ibadet, ahlak, nefis terbiyesi, kalbin hastalıkları ve manevi arınma konularında temel başvuru eserlerinden biri kabul edilmiştir. Gazali bu eserinde insanın yalnız dış davranışlarını değil, o davranışları doğuran niyetleri, arzuları ve kalbi yönelişleri de ele alır. Böylece okuyucuyu sadece bilgiye değil, bilginin hayata dönüşmesine davet eder.

İmam Gazali, 505/1111 yılında Tus’ta vefat etmiştir. Ardında yalnızca büyük eserler değil, ilmi ahlakla, düşünceyi ihlasla, ameli kalp terbiye¬siyle birleştiren güçlü bir miras bırakmıştır. Onun eserleri bugün de in¬sanı kendisiyle yüzleştiren, kalbin derinliklerine ayna tutan ve hakiki kurtuluş yolunu gösteren canlı bir rehber olmaya devam etmektedir.